Búgingi kúnde kóplegen ata-analar kúni menen jumısta bolıp, perzentlerin qadaǵalawsız qaldırıp ketpekte. Ayırımları qońsıǵa yamasa tuwısqanǵa tapsırıp ketedi, ayırımları bolsa hesh kimge tapsırmaydı. Bala kóshede, bazarda, transport qurallarında jalģız qalıp ketedi. Sırtqı kóriniste bul ápiwayı jaǵday bolıp kórilse de, tiykarında bul tek ǵana qáwipli emes, al nızamlı juwapkershilikke de alıp keliwi múmkin bolǵan mashqala bolıp esaplanadı.
Bul maqalada biz ata-ana qadaǵalawısız qalıp atırǵan balalar menen baylanıslı huqıqıy qáwiplerdi ápiwayı tilde túsindirip beremiz hám Ózbekstan nızamshılıǵı bul boyınsha ne deytuǵının kórip shıǵamız.
Ózbekstanda hár jılı mıńlaǵan bala qadaǵalawsız túrde kóshelerde, bazar átiraplarında, háwlilerde hám jámietlik orınlarda tabıladı. Balalar komissiyası hám ishki isler uyımlarınıń maǵlıwmatlarına bola, jas óspirimler qatnasıwındaǵı huqıqbuzarlıqlar hám avariyalar kóp jaǵdaylarda áyne ata-ana qadaǵalawınıń joqlıǵı sebepli júz beredi.
Kishi jastaǵı balanıń kóshede jalǵız júriwi, biytanıslar menen sóylesiwi, transport quralları arasında juwırıp júriwi - bulardıń barlıǵı ómiri ushın tikkeley qáwip esaplanadı. Bunnan tısqarı, bul jaǵday jınayachılar ushın da qolaylı sharayat jaratadı.
Ózbekstan Respublikası Shańaraq kodeksiniń 73-statyasına muwapıq, balanı tárbiyalaw, onıń qáwipsizligin támiyinlew hám rawajlanıwı ushın ǵamxorlıq etiw ata-ananıń tiykarǵı wazıypası esaplanadı. Bul wazıypanı orınlamaw túrli huqıqıy aqıbetlerge alıp keliwi múmkin.
ÓzR MJtK 47-statyasına tiykarlanıp, ata-analar yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslar tárepinen erjetpegen balalardı tárbiyalaw hám olarǵa bilim beriw baǵdarındaǵı minnetlemelerdi orınlamaw járiyma menen jazalanadı. Tap usınday huqıqbuzarlıq tákirarlansa, járiyma muǵdarı jáne de arttırıladı.
ÓzR MJtK 471-statya: Ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı xabarlandırmaw Bul statya tiykarınan lawazımlı shaxslarǵa - yaǵnıy balalar mákemesi basshıları yamasa máhálle (puqaralar jıyını) juwapkerlerine qaratılǵan. Eger olar óz aymaǵında yamasa mákemesinde ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balanı kórip, bul haqqında qáwenderlik uyımına xabar bermese, nızamlı juwapkershilikke tartıladı.
Sonıń menen birge, eger olar bunday balalar haqqında bilqastan nadurıs maǵlıwmat berse - máselen, balanıń jaǵdayın jasırıwǵa urınsa - bul da tap usı statya tiykarında jazalanadı. Járiyma lawazımlı shaxsqa eń kem miynet haqınıń 3 esesinen 7 esesine shekemgi muǵdarda belgilenedi.
Derek: Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksi, 471-statya (lex.uz rásmiy bazası).
ÓzR MJtK 472-statya: Ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalardı jaylastırıwda nızamshılıq talapların buzıw Bul statya ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalardı jańa shańaraqqa yamasa mámleketlik mákemege jaylastırıw procesin tártipke saladı. Balanı shańaraqqa tárbiyaǵa (patronat), perzentlikke beriwde, olarǵa qáwenderlik (qáwenderlik) belgilewde yamasa olardı tiyisli mámleketlik mákemege jaylastırıwda nızam hújjetleri talapların buzıw juwapkershilikke sebep boladı.
Járiyma muǵdarı: puqaralarǵa - eń kem miynet haqınıń 2 esesinen 5 esesine shekem, lawazımlı shaxslarǵa bolsa - 3 esesinen 7 esesine shekem.
Derek: Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksi, 472-statya (ejarima.uz hám lex.uz rásmiy bazaları).
Kópshilik ata-analar "balam bir saat jalǵız otırsa ne bolıptı" dep oylaydı. Biraq nızam bunday kózqarastı qabıl etpeydi. Ásirese, eger bala bul waqıt ishinde qanday da bir zıyan kórse, jınayat islese yamasa qanday da bir qáwipli jaǵdayǵa túsip qalsa, ata-ana tolıq juwapker boladı.
ÓzR MJtKniń 471 hám 472-statyaları bolsa tek ata-analarǵa emes, al jámiettegi barlıq juwapker shaxslarǵa - máhálle belsendilerine, mektep direktorlarına, balalar úyleriniń xızmetkerlerine de tiyisli. Olar ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balanı kórip, únsiz ótip ketse, nızam aldında juwap beriwi shárt. 

Demek, bul statyalar jámiettegi hár bir puqaranıń bala qáwipsizligine juwapkershiligin belgileydi. Bul tek qaǵaz ústinde turǵan qaǵıyda emes, al balanı qorǵawdıń ámeliy mexanizmi.
Bárinen burın, ata-analar perzentleriniń jası hám jetikligin esapqa alǵan halda olardı qadaǵalaw astında saqlawı lazım. 10 jasqa tolmaǵan bala hesh qashan jalǵız qaldırılmawı kerek. 10-14 jastaǵı balanı da uzaq múddet qadaǵalawsız qaldırıw qáwipli.
Ekinshiden, máhálle hám mektep birge islesiwin kúsheytiw kerek. Kóshelerde jalǵız júrgen balalardı máhálle belsendileri, mektep xızmetkerleri hám qońsılar dárhal tiyisli uyımlarǵa xabar beriwi zárúr. Bul tek puqaralıq minnet emes, al nızamlı minnetleme.
Úshinshiden, mámleket tárepinen de qollap-quwatlaw mexanizmleri rawajlandırılıwı kerek - jumıs waqtındaǵı balalar baqshası, mektepten keyingi qadaǵalaw baǵdarlamaları, qosımsha oqıw orayları usılar qatarına kiredi.
Aqırında, ata-analar ózleriniń huqıqıy juwapkershiliginen xabardar bolıwı kerek. Bala qáwipsizligi - bul tek ǵana muhabbat máselesi emes, bul nızamlı minnetleme.
Juwmaqlap aytqanda, Ata-ana qadaǵalawsız qalıp atırǵan balalar mashqalası Ózbekstanda áhmietli sociallıq hám huqıqıy másele bolıp qalmaqta. Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksiniń 471 hám 472-statyaları bul tarawdaǵı juwapkershilikti anıq belgilep qoyǵan. Bul statyalar tek ata-analarǵa emes, al jámiettegi barlıq juwapker shaxslarǵa tiyisli.
Bala jámiyettiń eń ázzi hám qorǵawsız aǵzası. Onıń qáwipsizligi tek ǵana nızam kúshine emes, al hár bir puqaranıń hújdanına hám juwapkershilik sezimi menen baylanıslı. Nızamdı biliw hám oǵan ámel etiw - bul bárinen burın balalarımızdıń salamat keleshegi ushın islengen jumıs bolıp esaplanadı.

Jinoyat ishlari böyicha
Bozataw rayonı sudınıń baslıǵı Z.Ayapova