Búgingi kúnde korrupciya jámiyettiń rawajlanıwına, mámleketlik basqarıwdıń nátiyjeliligine hám puqaralardıń nızamǵa bolǵan isenimine unamsız tásir kórsetetuǵın áhmiyetli mashqalalardan biri bolıp esaplanadı. Korrupciya mámleketlik hám jámiyetlik turmıstıń túrli tarawlarında ádillik, teńlik hám nızamlılıq principleriniń buzılıwına alıp keledi. Sol sebepli korrupciyanıń aldın alıw, oǵan qarsı gúresiw hám onı keltirip shıǵaratuǵın faktorlardı saplastırıwda nızam hújjetleriniń áhmiyeti sheksiz.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwge qaratılǵan nızam hújjetleri mámleketlik hám jámiyetlik turmısta nızamlılıqtı támiyinlew, lawazımlı shaxslardıń juwapkershiligin arttırıw, puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin qorǵawǵa xızmet etedi. Bul nızamlar korrupciyalıq huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw, olardı anıqlaw hám islegen shaxslarǵa nızamlı sharalar kóriwdiń huqıqıy tiykarların belgileydi.

Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında áhmiyetli huqıqıy hújjetler qabıl etilgen. Sonıń ishinde, 2017-jıl 3-yanvarda qabıl etilgen «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı usı tarawdaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarların belgilep berdi. Bul nızam korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń tiykarǵı principleri, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń wákillikleri jáne puqaralıq jámiyeti institutlarınıń qatnasıwın tártipke saladı.

Sonday-aq, Ózbekstan Respublikasınıń Jınayat kodeksinde korrupciya menen baylanıslı jınayatlar hám olar ushın belgilengen juwapkershilik ilajları názerde tutılǵan. Basqa nızamlar hám normativlik-huqıqıy hújjetler de mámleketlik xızmetti jetilistiriw, mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw, ashıq-aydınlıqtı támiyinlewge qaratılǵan.

Birinshiden, korrupciyaǵa qarsı nızam hújjetleri nızamlılıq hám ádillikti támiyinlewge xızmet etedi. Nızam aldında hámmeniń teńligi jámiyette isenim ortalıǵın qáliplestirip, lawazım hám lawazımnan jeke mápler jolında paydalanıwdıń aldın alıwǵa járdem beredi.

Ekinshiden, bul nızamlar mámleketlik uyımlar hám lawazımlı shaxslardıń juwapkershiligin arttıradı. Mámleketlik xızmetkerler óz jumısında nızam talaplarına ámel etiwi, puqaralardıń huqıqları menen máplerin húrmet etiwi hám óz wákilliklerin óz mápinen paydalanbawı kerek.

Úshinshiden, korrupciyaǵa qarsı nızamshılıq ekonomikalıq rawajlanıw ushın qolaylı sharayat jaratadı. Korrupciyanıń azayıwı isbilermenlik jumısında teńdey imkaniyatlardı támiyinlew, investiciyalardı tartıw, mámleket qarjılarınan nátiyjeli paydalanıw hám salamat báseki ortalıǵın rawajlandırıwǵa járdemlesedi.

Tórtinshiden, nızam hújjetleri puqaralardıń huqıqıy sanası hám huqıqıy mádeniyatın arttırıwda áhmiyetli orın iyeleydi. Puqaralar óz huqıqları menen minnetlemelerin jaqsı biliw arqalı korrupciyalıq jaǵdaylarǵa biypárwa bolmawǵa, nızam buzılıwları haqqında tiyisli uyımlarǵa xabar beriwge hám jámiyette hadallıq ortalıǵın qáliplestiriwge úles qosıwǵa umtıladı.

Besinshiden, korrupciyaǵa qarsı nızamshılıq mámleketlik uyımlar jumısınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewge járdem beredi. Mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw, qarar qabıl etiw processleriniń ashıq-aydınlıǵı hám jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiw korrupciyalıq qáwip-qáterlerdi azaytıwdıń áhmiyetli quralları bolıp esaplanadı.

Korrupciyaǵa qarsı nátiyjeli gúresiw tek ǵana mámleketlik uyımlardıń wazıypası emes. Bul processte puqaralar, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler, ǵalaba xabar quralları, bilimlendiriw mákemeleri hám basqa da jámiyetlik institutlar da belsene qatnasıwı zárúr.

Ásirese, jaslar arasında hadallıq, hújdanlılıq, juwapkershilik hám nızamǵa húrmet sezimlerin qáliplestiriw úlken áhmiyetke iye. Bilimlendiriw mákemelerinde korrupciyanıń unamsız aqıbetleri haqqında túsindiriw jumısların alıp barıw, huqıqıy sawatlılıqtı arttırıw hám jeke úlgi arqalı hadallıqtı úgit-násiyatlaw keleshekte korrupciyaǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiredi.

Sonıń menen birge, korrupciyalıq jaǵdaylarǵa dus kelgen puqaralardıń nızamlı huqıqların qorǵaw, múrájatlardı kórip shıǵıw mexanizmlerin jetilistiriw hám xabar beriwshilerdiń nızam menen belgilengen huqıqların támiyinlew de áhmiyetli.

Juwmaqlap aytqanda, korrupciyaǵa baylanıslı nızam hújjetleri mámlekette nızamlılıqtı bekkemlew, insan huqıqların qorǵaw, mámleketlik basqarıw nátiyjeliligin arttırıw hám jámiyette ádillikti ornatıwdıń áhmiyetli huqıqıy tiykarı bolıp esaplanadı. Biraq nızamlardıń bar ekenligi menen sheklenip qalmastan, olardıń ámelde nátiyjeli orınlanıwın támiyinlew de zárúr.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwde mámleketlik uyımlar hám jámiyechiliktiń birge islesiwi, huqıqıy mádeniyattıń joqarılawı, ashıq-aydınlıqtıń támiyinleniwi úlken áhmiyetke iye. Hár bir puqara nızamlarǵa húrmet penen qatnasta bolıp, hadallıq hám ádillik principlerine ámel ece, korrupciyadan jıraq jámiyetti qurıwǵa múnásip úles qosqan boladı.

Demek, korrupciyaǵa qarsı nızam hújjetleri tek ǵana huqıqbuzarlıqlarǵa qarsı gúresiw quralı emes, al turaqlı rawajlanıw, xalıqtıń abadanlıǵı hám demokratiyalıq huqıqıy mámleketti rawajlandırıwdıń áhmiyetli kepilliklerinen biri bolıp esaplanadı.

                                                                        Nókis rayonlararalıq hákimshilik sudınıń sudyası K.R.Babanazarov.