Korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylandı. Mámleketimiz basshısı bul illetke qarsı gúresiwde mámleketlik uyımlardıń jumısında ashıq-aydınlıqtı támiyinlewdi tiykarǵı wazıypa sıpatında belgilep berdi. Bul baǵdardaǵı áhmiyetli huqıqıy tiykarlardan biri Ózbekstan Respublikasınıń2024-jıl 5-iyun kúngi “Mápler soqlıǵısıwı haqqında”ǵı 931-sanlı Nızamınıń qabıl etiliwi boldı. Bul Nızam korrupciyanıń bir kórinisi bolǵan mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw hám tártipke salıw, korrupciyaǵa qarsı sistemalı gúresiwdiń bekkem huqıqıy tiykarın támiyinleydi. Bul huqıqıy hújjet mápler soqlıǵısıwı túsinigine anıq táriyip berip, bul jaǵday kimler arasında hám qashan júzege keliwi múmkin ekenligin belgileydi.

Mápler soqlıǵısıwı - mámleketlik shólkem xızmetkeriniń, onıń jaqın tuwısqanlarınıń hám oǵan baylanıslı bolǵan shaxslardıń jeke mápleri menen puqaralardıń, shólkemniń yamasa mámlekettiń huqıqları hám nızamlı mápleri arasında qarama-qarsılıq júzege kelgen hám kelip atırǵan (bar bolǵan mápler soqlıǵısıwı) yamasa júzege keliwi múmkin bolǵan (boljanıp atırǵan mápler soqlıǵısıwı) jaǵday.

Mámleketlik shólkem xızmetkerleri, olardıń jaqın tuwısqanları hám olarǵa baylanıslı shaxslardıń mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw tarawındaǵı huqıqları menen minnetlemeleri, mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw maqsetinde mámleketlik shólkem xızmetkerlerine tómendegi bir qatar sheklewler belgilenbekte:

- ózi islep atırǵan mámleketlik shólkem qadaǵalawındaǵı kommerciyalıq shólkemlerde úleske ózi yaki jaqın tuwısqanları iye bolıwı;

- kommerciyalıq shólkemlerdiń shólkemlestiriwshisi (akcioneri, qatnasıwshısı) bolıw, (akcionerlik jámietleriniń ǵalaba aylanıstaǵı 10 procentke shekem akciyalarına iyelik etiw buǵan kirmeydi);

- ózi islep atırǵan mámleketlik shólkemde óziniń, jaqın tuwısqanlarınıń yamasa oǵan baylanıslı shaxslarǵa tiyisli islerdi kórip shıǵıwda wákil sıpatında qatnasıw;

- ózi islep atırǵan mámleketlik shólkemniń múlkin satıp alıwda, ijaraǵa alıwda qatnasıwı yamasa bul sawdalarda jaqın tuwısqanlarınıń qatnasıwı (elektron aukcion buǵan kirmeydi) qadaǵan etiledi.

Mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw, anıqlaw hám tártipke salıw boyınsha Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi, korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw strukturaları, kadrlar menen islesiw bólimleri, ádep-ikramlılıq komissiyaları wákillikli strukturalar sisteması bolıp belgilenip, mámleketlik uyım hám shólkemlerde anıqlanǵan mápler soqlıǵısıwı jaǵdayların esapqa alıw reestri júrgiziliwi engizildi.

Máplerdiń soqlıǵısıwına baylanıslı talaplardı buzǵanı ushın mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw boyınsha sheklewlerge ámel etpegen mámleketlik shólkem xızmetkerlerine tómendegi huqıqıy aqıbetler, yaǵnıy intizamıy juwapkershilik, mápler soqlıǵısıwına jol qoyǵan halda qabıl etilgen qararlar hám dúzilgen pitimler sud tártibinde haqıyqıy emes dep tabılıwı hám ayıpker xızmetkerden jetkerilgen zıyandı óndiriw, hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekske mámleketlik uyım xızmetkerleriniń mápler soqlıǵısıwı haqqında xabar bermegeni hám onı tártipke salmaǵanı ushın hákimshilik járiymalar belgilendi.

Ózbekstan Respublikası Prezidenti M. Mirziyoyev tárepinen Oliy májlis hám xalqımızǵa jollaǵan Múrájatnamada 2026-jılı járiyalanǵan "ayrıqsha jaǵday"dı mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń jańa sisteması sıpatında túsiniw kerekligi, "ayrıqsha jaǵday" járiyalanıwı múnásibeti menen búgin barlıq mǝmleketlik uyımlarda komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalawǵa juwapker orınbasar lawazımı engiziliw belgilengenligi, komplaens xızmetiniń jumısına tosqınlıq etkenler - korrupciyaǵa sherik dep bahalanadı hám juwapkershilik soǵan jarasa bolatuǵınlıǵı, sonday-aq korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi tártipke salatuǵın arnawlı nızamshılıq bazası qáliplestirilip, mámleketlik uyımlardıń jumısında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw arqalı insan faktorın azaytıw ilajları kóriletuǵınlıǵın bildirildi.

Korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw baǵdarında izbe-iz hám kompleksli ámelge asırılǵan ilajlardıń biri bolǵan Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2025-jıl 30-dekabrdegi "Ózbekstan Respublikasında Korrupciyanıń aldın alıw hǝm oǵan qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw haqqında"ǵı
PP-270-sanlı Pármanı menen Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentliginiń wákillikleri hám wazıypaları keńeytildi hám agentlikke xalıqaralıq finans institutlarınıń joybarlarında máplerdiń soqlıǵısıwın anıqlaw hám aldın alıw wazıypası júklendi. Bul bolsa agentlikti tek ǵana "esap alıwshı" emes, al sistemanı basqarıwshı hám standart belgilep beriwshi oraylıq institut sıpatında bekkemleydi.

Bunnan tısqarı párman menen sanlastırıw baǵdarında "Sanlı komplaens" málimleme programmalıq kompleksi 2026-jıl 1-iyulden sınaq rejiminde iske qosılıwı belgilengen. Ol jedel maǵlıwmat almasıw, mámleketlik uyımlardıń málimleme sistemaların integraciyalaw, "E-komplaens" moduli arqalı ishki qadaǵalaw jumısın tolıq sanlastırıw hám jasalma intellekt tiykarında korrupciyalıq qáwiplerdi anıqlaw imkaniyatların názerde tutadı. Atap aytqanda, mámleketlik satıp alıwlarda mápler soqlıǵısıwın anıqlap, qatnasıwdı avtomatikalıq sheklew mexanizmi engiziledi. Sonday-aq, "E-qarar" sistemasında hújjetlerdi tiykarsız túrde járiyalamaw ashıq-aydınlıq haqqındaǵı nızamshılıqtı buzıw sıpatında bahalanatuǵını ayrıqsha belgilep qoyılǵan.

Juwmaqlap aytqanda, “Mápler soqlıǵısıwı haqqında”ǵı Nızamnıń qabıl etiliwi mámleketlik shólkemlerde mápler soqlıǵısıwınıń aldın alıw, anıqlaw hám tártipke salıwdıń nátiyjeli mexanizmlerin engiziw, onıń huqıqıy aqıbetlerin anıq belgilew hámde  Ózbekstannıń korrupciyaǵa baylanıslı xalıqaralıq reytingtegi kórsetkishlerin arttırıwǵa xızmet etedi.

 Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudya aǵa járdemshisi S.Abdikarimova