Búgingi globallasıw hám málimleme texnologiyaları rawajlanǵan dáwirde náshebentlik qurallarınıń nızamsız sawdası barǵan sayın qıyınlaspaqta. Ásirese, sintetikalıq narkotiklerdiń internet, messendjerler hám sociallıq tarmaqlar arqalı tarqatılıwı bul illettiń jańa hám qáwipli kórinislerine sebep bolmaqta. Sol sebepli náshebentlikke qarsı gúresiw endi tek ǵana huqıq qorǵaw uyımlarınıń wazıypası emes, al pútkil jámiettiń ulıwma juwapkershiligine aylanbaqta.

Ózbekstan Respublikasında da náshebentlikke qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri sıpatında qaralmaqta. Elimizde bul máselege tek ǵana jınayachılıqqa qarsı gúresiw emes, al salamat, qáwipsiz hám ruwxıy bárkamal jámietti qáliplestiriwdiń áhmietli faktorı sıpatında qatnas jasalmaqta. Bunıń tiykarında mámleketimiz basshısınıń qatań siyasiy erk-ıqrarı hám uzaqtı gózlegen strategiyalıq baslamaları jatır.

Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń 270-276-statyaların óz ishine alǵan XIX babı "Náshebentlik quralları yamasa psixotrop zatlar menen nızamǵa qayshı túrde paydalanıwdan ibarat jınayatlar" dep atalıp, bul ushın qatań jaza ilajları belgilengen.

Náshebentlik quralları menen baylanıslı jınayatlarda reabilitaciya - jazalawdan kóre kóbirek qaramlıqtan qutqarıw, psixologiyalıq qollap-quwatlaw hám jámietke sociallıq beyimlestiriwge qaratılǵan kompleksli process bolıp esaplanadı. Bul process medicinalıq, psixologiyalıq hám sociallıq basqıshlardı óz ishine aladı. Tómende reabilitaciyanıń tiykarǵı tárepleri keltirilgen:

1. Májbúriy hám ıqtıyarlı emlew (JK 96-statya) Ózbekstan nizamshılıǵına muwapıq, náshebentlik yamasa záhárleniwge dus kelgen shaxslar ushin májbúriy emlew sharaları qollanılıwı múmkin. Narkologiyalıq ekspertiza nátiyjeleri boyınsha jınayat isi qozǵatılǵanda ayıplanıwshınıń qaramlıq dárejesi úyreniledi. Májbúriy emlew tek ǵana Sud húkimi boyınsha, shaxs jazanı ótew orınlarında yamasa arnawlı medicinalıq mákemelerde májbúriy emleniwden ótiwi shárt.
2. Medicinalıq-psixologiyalıq reabilitaciya Fizikalıq ǵárezlilikten qutılǵannan soń, insannıń ruwxıy jaǵdayın tiklew talap etiledi.

Detoksikaciya: Organizmde qalgan záhárli zatlardı tazalaw.

Psixokorrekciya: Qaramlılıqqa sebep bolgan ruwxiy faktorlardı anıqlaw hám shaxsti salamat turmis tárizine tayarlaw.

3. Sociallıq beyimlesiw hám reabilitaciya Hákim jazanı ótep bolǵannan keyin yamasa medicinalıq mákemeden shıqqannan soń jámiyetke qaytıw qıyınshılıqlarına dus keledi. Sol sebepli puqaranıń bántligin támiyinlew maqsetinde jumısqa jaylastırıw kvotalar tiykarında alıp barıladı.

Náshebentlik zatlardı, olardıń analogların yamasa psixotrop zatlardı nızamǵa qayshı túrde tayarlaw, saqlaw, ótkeriw menen baylanıslı jınayatlarda ayıplı dep tabılǵan shaxsqa sud tárepinen májbúriy emlew ilajlarınıń tayınlanıwı Eger shaxs náshebentlik jınayatı ushın erkinen ayırıw jazasına húkim etilgen bolsa hám oǵan májbúriy emlew tayınlanǵan bolsa, ol jazanı ótew mákemelerinde (arnawlı medicinalıq bólimlerde) emlew kursın óteydi. Bul process jazanı ótew hám aqılıy/ruwxıy jaǵdaydı turaqlastırıwdı birlestiredi. JKniń tiyisli statyalarına muwapıq (máselen, náshebentlik zatlardı nızamǵa qarsı túrde ótkeriwden basqa jaǵdaylar, yaǵnıy az muǵdarda saqlaw), eger shaxs óz qálewi menen náshebentlik zatlardı tapsırsa hám zattı paydalanıwdı qoyıp, emlense, jınayıy juwapkershilikten azat etiliwi múmkin.

Azatlıqtan ayırıw menen baylanıslı bolmaǵan jaza (máselen, járiyma yamasa tárbiya jumısları) tayınlanǵan qamaqtaǵılarǵa da jaza múddetiinde májbúriy narkologiyalıq emleniw minnetlemesi júklenedi.

            Emlew ilajları tek ǵana jaza múddetin ótew emes, al shaxstıń ruwxıy hám fizikalıq ǵárezlilikten qutılıwı, jámietke salamat insan sıpatında qaytıwın maqset etedi.

Jınayat isleri boyınsha

Bozataw rayonı sudınıń baslıǵı                                                                           Z.Ayapova