Ózbekstanda sudlarǵa múrájat etiwde ashıq-aydınlıq principi nızamshılıqta bekkemlengen bolıp, jámiyshiliktiń sud sistemasına bolǵan isenimin arttırıwǵa, ádil sudlawdı támiyinlewge hám korrupciyaǵa qarsı gúresiwge qaratılǵan. Ol eki tiykarǵı tárepti óz ishine aladı: sud procesiniń ashıq-aydınlıǵı hám sud isleriniń ashıq-aydınlıǵı.

            Sud isleriniń ashıq-aydınlıǵı - bul sud procesiniń qatnasıwshısı bolmaǵan shaxslardıń, sonıń ishinde ǴXQ wákilleriniń sud dodalawlarında qatnasıw imkaniyatın ańlatadı. Bul tómendegi jollar menen ámelge asırıladı:

- sud proceslerinde jeke qatnasıw;

- videokonferenciya baylanısınan paydalanıw (vka.sud.uz);

- Joqarı sud veb-saytında sud processlerin onlayn efirge beriw.

            Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń 137-statyasına muwapıq, barlıq sudlarda isler ashıq kóriledi. Islerdi jabıq májiliste tıńlawǵa nızamda belgilengen jaǵdaylarda ǵana jol qoyıladı.

Máselen, iske qatnasıwshılardıń jeke turmısı, bala asırap alıw sırı yamasa jazıspalar sırı ashılıw qáwpi bar bolǵanda isler jabıq sud májilisinde kóriledi.

            Máselen, iske qatnasıwshılardıń jeke turmısı, bala asırap alıw sırı yamasa jazıspalar sırınıń ashılıw qáwpi bar bolǵanda isler jabıq sud májilisinde kóriledi.

Ashıq sud májilisleri sud procesiniń qatnasıwshısı bolmaǵan shaxslardıń qatnasıwına imkaniyat bermeytuǵın orınlarda ótkeriliwi múmkin emes, ǴXQ wákillerine nızamda belgilenbegen tiykarlarda sud zalına kiriwine tosqınlıqlar jaratılmawı kerek, basshılıq etiwshi sudya yamasa sudlaw kollegiyasınıń ruxsatı menen sud procesinde audio hám video jazıp alıwı múmkin.

Ashıq-aydınlıq sudlardıń jumısı hám olardıń qararları haqqındaǵı maǵlıwmatlardıń qolda bolıwın ańlatadı. Bul:

sud qararlarınıń tekstlerin sudlardıń rásmiy veb-saytlarında járiyalaw (mámleketlik sır yamasa nızam menen qorǵalatuǵın basqa sırdı qurawshı maǵlıwmatlardan tısqarı);

sud saytlarında bolıp ótetuǵın sud májilisleri hám jumıs kestesi haqqındaǵı maǵlıwmatlardı jaylastırıw (jadval.sud.uz);

sud imaratlarında sudtıń jumıs rejimi, telefon nomerleri hám basqa maǵlıwmatlar jaylastırılatuǵın málimleme stendlerinen paydalanıw;

puqaralardıń sorawları boyınsha awızeki, jazba yamasa elektron formada maǵlıwmat beriw arqalı támiyinlenedi.

Sud sistemasında ashıq-aydınlıq tómendegi normativlik-huqıqıy hújjetler menen támiyinlenedi:

Ózbekstan Respublikasının Konstituciyası;

Sudlar haqqında"ǵı, "Málimleme alıw kepillikleri hám erkinligi haqqında"ǵı, "Málimleme erkinligi principi hám kepillikleri haqqında"ǵı, "Mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları jumısınıń ashıq-aydınlıǵı haqqında"ǵı, "Jámietlik qadaǵalaw haqqında"ǵı nızamları hám basqalar;

Puqaralıq-processual, Jinayat-processual, Ekonomikalıq-processual kodeksler, Hákimshilik sud islerin júrgiziw haqqındaǵı kodeksi.

Bunnan tısqarı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń sud sistemasın reformalaw hám onıń ashıq-aydınlıǵın arttırıwǵa qaratılǵan pármanları úlken áhmietke ie.

Sud sistemasında ashıq-aydınlıqtı kúsheytiw ushın zamanagóy málimleme texnologiyaları engizilmekte:

elektron sud sisteması, dawalar hám arzalardı elektron túrde tapsırıw, isti kórip shıǵıw procesin baqlaw imkaniyatın beredi (exsud.sud.uz);

mámleketlik bajılar hám sud qárejetlerin tólew ushın birden-bir elektron tólem sisteması (billing.sud.uz);

insan faktorın azaytıw ushın sudyalar arasında jumıslardı avtomatikalıq bólistiriw;

Joqarı sud basshılıǵınıń onlayn qabıllawına jazılıw ushın elektron qabıllawxana (qabul.sud.uz).

Ashıq-aydınlıq jámietshiliktiń sud hákimiyatına bolǵan isenimin bekkemlewge, puqaralardıń huqıqıy xabardarlıǵın arttırıwǵa, sud jumısı ústinen jámietlik qadaǵalawdı támiyinlewge, korrupciyalıq jaǵdaylardı azaytıwǵa, sud qararlarınıń sapasın jaqsılawǵa, sud qararlarınıń ádil hám tiykarlanǵanlıǵına isenim payda etiwge qaratılǵan. Bunda ashıq-aydınlıq penen sud procesi qatnasıwshılarınıń huqıqların qorǵaw, sonday-aq, mámleket qáwipsizligi arasında teń salmaqlılıqtı saqlaw áhmietli.

Qaraqalpaqstan Respublikası

hákimshilik sudınıń sudya aǵa járdemshisi                                                     Z.Raimova